1

CHĂM SÓC CÀ PHÊ VÀO MÙA KHÔ

Mùa khô ở Tây Nguyên thường kéo dài từ tháng 11 đến trung tuần tháng 4 hàng năm. Vào đầu mùa khô thường có những đợt gió lạnh, nhiệt độ xuống thấp nhưng vào giữa và cuối mùa khô, trời nắng nóng kéo dài, nhiệt độ tăng cao. Đây cũng là giai đoạn cây cà phê phân hóa mầm hoa, hình thành hoa và nở hoa, đậu quả, quả non phát triển, là giai đoạn ảnh hưởng quan trọng đến năng suất, chất lượng của cà phê. Bài viết dưới đây nhằm cung cấp cho bà con nông dân cách bón phân hợp lý nhất để cà phê sinh trưởng và phát triển tốt, có năng suất cao, chất lượng tốt và gia tăng thu nhập cho người trồng cà phê.

Làm sao khắc phục hiện tượng năm được mùa năm mất mùa trên cây cà phê?
Cà phê cũng như các cây trồng khác, nếu năm này năng suất cao thì năm tiếp theo năng suất có xu hướng giảm. Điều đấy là bình thường vì vụ trước cây đã huy động tối đa năng lực để cho năng suất cao nên dinh dưỡng không còn đủ cho năng suất cao ở vụ kế tiếp.
Cây cà phê bị hiện tượng năm được năm mất trước hết là do các nguyên nhân khách quan và chủ quan. Khách quan là do các điều kiện thời tiết, dịch hại, chủ quan là quy trình chăm sóc không đạt nhu cầu như cây cà phê đòi hỏi. Các điều kiện chủ quan trước hết là có thể do bà con đã không chọn được giống tốt. Các giống do Viện Khoa học Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên phóng thích trong thời gian qua đã khắc phục được hiện tượng năm được năm mất.

Nguyên nhân thứ 2 là không có cây che bóng. Nhiều bà con đã đánh giá không hết tác dụng của cây che bóng nên vườn cà phê bị nắng, nóng, bị mặt trời thiêu đốt quá dữ trong mùa khô khiến cho cây bị ảnh hưởng nặng nề; một nguyên nhân khác là bà con chưa nắm vững quy trình kỹ thuật chăm sóc nên việc tưới nước đúng lúc, đủ và bón phân không kịp thời.
Bà con chú ý rằng với dinh dưỡng thì năng suất vụ trước càng cao thì càng phải tăng lượng bón và số lần bón. Tuy nhiên, việc chăm sóc cây khỏe ngay từ đầu, từ năm trước là hết sức quan trọng. Nếu cây không khỏe thì khả năng hấp thu dinh dưỡng cũng hạn chế cho dù có được bón nhiều phân hơn. Nếu thực hành đúng các quy trình chăm sóc cà phê thì sẽ hạn chế được bất lợi do các yếu tố khách quan, giảm thiểu được hiện tượng năm được năm mất.

Cách bón phân cho cà phê trong mùa khô như thế nào?
Trong thực tế, bà con nông dân thường chỉ bón phân urea hay sunphát amôn (SA) trong mùa khô kết hợp với tưới. Đây là những các dạng phân đạm dễ tan và việc bón các loại phân này đã đáp ứng một phần nhu cầu đạm của cây nên cà phê có xanh tốt hơn.
Tuy nhiên, nếu chỉ bón phân đạm như trên thì không đáp ứng được nhu cầu lân, kali và các trung vi lượng của cây cà phê trong giai đoạn phân hóa mầm hoa, nở hoa, đậu quả trong mùa khô. Sở dĩ nông dân thường bón urea hay SA là vì các loại phân bón trong mùa mưa không hoàn toàn thích hợp để bón cho cà phê mùa khô và trong những năm trước đây nông dân không có nhiều sự lựa chọn khác.
Tuy nhiên hiện nay bà con nông dân đã có thể yên tâm nhờ phân bón Mỹ Việt mùa khô,  hay Mỹ Việt NPK 20-6-6-13S+TE, chuyên dùng cho cây cà phê. Với thành phần đạm cao, lân và kali vừa phải và đầy đủ các chất trung và vi lượng, phân bón Mỹ Việt giúp cà phê hồi phục nhanh sau thu hoạch, thúc đẩy phân hóa mầm hoa tốt, ra nhiều hoa, hoa nở đều và tập trung, tỷ lệ đậu quả cao, chống rụng trái non.

Trong mùa khô có thể bón từ 2-3 lần phân Mỹ Việt với lượng 20-30kg/1000m2/lần, kết hợp với các đợt tưới. Nếu thu được năng suất cao thì cây mất sức nhiều nên cần phải bón lượng cao. Bón ngay khi tưới nước lần đầu bằng cách xả nước vào bồn cho gần đủ lượng nước cần tưới để nước ngấm xuống tầng đất dưới. Rải phân vào bồn rồi tưới lại để phân tan ra ngấm vào tầng đất mặt, hạn chế thất thoát phân bón. Vào cuối mùa khô, quả cà phê đã vào giai đoạn lớn nhanh, lúc này nhu cầu lân và kali của cà phê tăng cao, mặt khác cũng là thời điểm đất khô kiệt nhất, lân và kali hòa tan trong đất giảm mạnh nên có thể dùng phân NPK 16-16-8+TE, NPK 20-20-15+TE để bón kết hợp tưới lần cuối giúp cây cà phê tăng trưởng tốt, ra hoa, đậu quả tập trung, nhiều quả, hạn chế rụng quả non, năng suất tăng cao, chất lượng cà phê tốt.
Nhiều người cho rằng giai đoạn phục hồi sau thu hoạch rất quan trọng, quyết định năng suất vụ sau. Có đúng không?
Đúng. Cũng như người phụ nữ sau mỗi lần sinh nở thì cần có thời gian nghỉ ngơi, bồi dưỡng phục hồi. Hơn thế nữa, sau khi thu hoạch, cây cà phê gặp điều kiện bất lợi ngay, đấy là gặp mưa lạnh ở thời điểm đầu và khô hạn, nóng sau ở thời điểm trước và sau Tết Nguyên đán. Bởi vậy việc khẩn trương phục hồi cho cây là hết sức quan trọng. Điều cần làm ngay sau thu hoạch là vệ sinh vườn, cắt cành tỉa nhánh, phát hiện sâu bệnh hại, tưới nước và bón phân đúng thời điểm sau khi đã có thời gian khô kiệt vừa đủ.

Trên thị trường hiện có loại phân NPK chuyên dùng cho mùa khô. Tác dụng của chúng như thế nào?
Mùa khô thường ít nước nên cần loại phân tan nhanh. Thông thường, các loại phân hóa học đều sử dụng công nghệ chậm tan để tăng hiệu quả sử dụng. Trước đây trên thị trường chỉ có urea và SA là tan nhanh nên bà con thường sử dụng, nhưng nhu cầu của cây cà phê không chỉ có đạm mà cần nhiều yếu tố khác để giúp ra hoa đồng loạt, thụ phấn tốt, đậu quả nhiều và chống rụng trái non.
Bởi vậy xu hướng hiện nay bà con chuyển sang dùng NPK có bổ sung các trung vi lượng. Thị trường hiện có nhiều hãng cùng sản xuất phân NPK mùa khô cho cà phê. Đặc điểm chung là chúng đều có hàm lượng NPK gần giống nhau, trong đó hàm lượng đạm cao, lân và kali thấp. Công ty cổ phần phân bón Mỹ Việt đưa ra thị trường loại phân chuyên dùng cho cà phê mùa khô ngoài các yếu tố đa lượng tan nhanh thì các vi lượng, hợp chất đặc chủng chuyên dùng vừa đủ cũng đưa ở dạng dễ tan giúp cây hấp thu nhanh và tốt hơn, nên chắc chắn sẽ đáp ứng được nhu cầu cho cây cà phê.
Ngoài ra, cần tỉa những cành khô, cành sâu bệnh, cành già, cành còi cọc hay cành vô hiệu mọc trong tán sát mặt đất hay những cành thứ cấp quá dày vượt trên tán ngay sau khi thu hoạch. Vào cuối mùa khô, sau khi đã bón phân, cành vươn dài thêm, một số cành mới mọc ra, cần tỉa cành tiếp để sửa tán nhằm có được bộ tán cân đối, hợp lý, tập trung dinh dưỡng nuôi quả để có năng suất cao. Cần chú ý phòng trừ rệp sáp, rệp vẩy, bọ xít trong mùa khô, đặc biệt chú ý đến rệp sáp.